Bu bölüm, kitapta geçen terimlerin yanı sıra, malzeme seçiminde kritik rol oynayan Teknik Veri Föylerindeki (TDS) parametrelerin saha karşılıklarını ve mühendislik tanımlarını içerir.
A #
- ABS (Akrilonitril Bütadien Stiren): Darbe direnci, sertliği ve işlenebilirliği ile bilinen, endüstride en yaygın kullanılan amorf termoplastik. Vakum Döküm reçinelerinin (Örn: PR700) en sık simüle ettiği referans malzemedir.
- Additive Manufacturing (Eklemeli İmalat): Malzemenin katman katman eklenerek 3 boyutlu modelin oluşturulduğu üretim yöntemi. Vakum Döküm sürecinde “Master Model”in hassas üretimi için vazgeçilmezdir.
- Aggressivity (Agresiflik): Reçinenin kürlenme esnasında silikon kalıp yüzeyine kimyasal olarak saldırma ve bozma eğilimi. Düşük agresifliğe sahip reçineler (Örn: Synthene PR408), kalıp ömrünü uzatır ve birim maliyeti düşürür.
- Anisotropy vs. Isotropy (Anizotropi ve İzotropi):
- Anizotropik: Malzemenin farklı yönlerde farklı mekanik özellikler göstermesi (Örn: 3D baskı parçaların katman yönünde zayıf olması).
- İzotropik: Malzemenin her yönde eşit özellik göstermesi. Vakum Döküm parçaları izotropiktir, bu nedenle nihai ürün kalitesindedir.
- AS9100: Havacılık ve Uzay endüstrisi için uluslararası kalite yönetim standardı. Bu sektördeki parça üretimlerinde tedarikçilerden beklenen temel yetkinlik belgesidir.
B – C #
- Bridge Tooling (Köprü Kalıplama): Seri üretim kalıpları (çelik kalıp) hazırlanana kadar geçen sürede, acil parça ihtiyacını karşılamak veya pazara erken girmek için yapılan geçici üretim süreci.
- Charpy Impact Test (Charpy Darbe Testi): Malzemenin ani bir darbeye karşı ne kadar enerji sönümlediğini ölçen test. TDS’lerde kJ/m² cinsinden ifade edilir.
- Coefficient of Thermal Expansion (CLTE / CTE – Isıl Genleşme Katsayısı): TDS’lerde sıkça görülen, malzemenin sıcaklık artışıyla boyutsal olarak ne kadar uzayacağını belirten değer. Farklı malzemelerin montajında (örneğin metal bir vida ile plastik bir gövde) bu değerlerin uyumu hayati önem taşır.
- Compression Set (Kalıcı Ezilme): Özellikle elastomerlerde (contalar), malzemenin sıkıştırıldıktan sonra eski haline dönebilme yeteneği. Düşük “Compression Set” değeri, iyi bir sızdırmazlık elemanı demektir.
- Cross-Linking (Çapraz Bağlanma): Polimer zincirlerinin kimyasal reaksiyon sonucu birbirine bağlanarak üç boyutlu ağ yapısı oluşturması. Termosetlerin erimemesinin sebebidir.
- Curing (Kürlenme): Reçinenin A ve B bileşenlerinin reaksiyona girerek sıvı halden katı hale geçmesi süreci.
D #
- Degassing (Gazdan Arındırma): Vakum altında, sıvı reçine veya silikon içerisindeki çözünmüş hava kabarcıklarının yüzeye çıkarılarak tahliye edilmesi. Henry Yasası prensibine dayanır.
- Demolding Time (Kalıptan Alma Süresi): Döküm yapıldıktan sonra parçanın deforme olmadan kalıptan çıkarılabilecek sertliğe ulaşması için gereken minimum süre.
- Density / Specific Gravity (Yoğunluk / Özgül Ağırlık): Malzemenin birim hacimdeki ağırlığı (g/cm³). Parçanın ağırlığını hesaplamak ve maliyet analizi yapmak için TDS’deki en temel veridir.
- Dielektrik Dayanım (Dielectric Strength): Bir yalıtkan malzemenin, elektriksel ark oluşmadan dayanabileceği maksimum voltaj. Elektronik kutu ve batarya muhafazası üretiminde kritik bir TDS parametresidir.
- DVT (Design Validation Test): Tasarım Doğrulama Testi. Ürünün tasarım gereksinimlerini karşılayıp karşılamadığını belirlemek için yapılan testler.
E #
- Elastomer: Kauçuk benzeri elastik özellikler gösteren, deforme edildikten sonra eski şekline dönebilen polimer grubu (Shore A serisi reçineler).
- Elongation at Break (Kopma Uzaması): TDS’de % (yüzde) olarak gösterilir. Bir malzemenin kopmadan önce boyunun ne kadar uzayabildiğini gösterir. Yüksek değer esneklik, düşük değer gevreklik (kırılganlık) belirtisidir.
- EVT (Engineering Validation Test): Mühendislik Doğrulama Testi. Prototipin temel fonksiyonlarını yerine getirip getirmediğini doğrulayan erken aşama testleri.
- Exothermic Reaction (Ekzotermik Reaksiyon): Reçinenin kürlenirken dışarıya ısı vermesi durumu. Kalın dökümlerde (Mass Casting) aşırı ekzotermik ısı, parçanın yanmasına veya çatlamasına neden olabilir.
F – G #
- FAR 25 (Federal Aviation Regulations): ABD Federal Havacılık İdaresi tarafından belirlenen, uçak içi malzemelerin yanıcılık ve güvenlik standartlarını düzenleyen yönetmelik.
- FDA (Food and Drug Administration): ABD Gıda ve İlaç Dairesi. Gıda ile temas eden malzemelerin (Örn: PRF 100) güvenliğini onaylayan otorite.
- Flash (Çapak): Kalıp birleşim yerlerinden sızan ince reçine tabakası. İyi bir kalıp kesimi (Wave Cut) çapağı minimize eder.
- Flexural Modulus (Eğilme Modülü): Bir malzemenin bükülmeye karşı gösterdiği direnç (Rijitlik). TDS’de bu değer ne kadar yüksekse (Örn: 2500 MPa üzeri), malzeme o kadar sert ve bükülmezdir.
- Gate (Giriş Yolluğu): Erimiş veya sıvı malzemenin kalıp boşluğuna girdiği kanal tasarımı.
- Glass Transition Temperature (Tg – Camsı Geçiş Sıcaklığı): Malzemenin sert (camsı) yapısını kaybedip yumuşamaya başladığı kritik sıcaklık eşiği. Genellikle HDT değerinden farklıdır ve malzemenin moleküler değişim noktasını gösterir.
H – I #
- Hard Tooling: Çelik veya alüminyumdan yapılan, yüksek hacimli seri üretim enjeksiyon kalıpları.
- HDPE (Yüksek Yoğunluklu Polietilen): Kimyasal direnci yüksek, sürtünme katsayısı düşük termoplastik.
- HDT (Heat Deflection Temperature – Isıl Eğilme Sıcaklığı): Bir polimerin belirli bir yük altında (genellikle 1.8 MPa veya 0.45 MPa) deforme olmaya başladığı sıcaklık. Parçanın sıcak ortamda formunu koruyup korumayacağını gösteren en önemli TDS verisidir.
- Henry Yasası: Sabit sıcaklıkta, bir sıvı içinde çözünen gaz miktarının, o gazın sıvı üzerindeki kısmi basıncı ile doğru orantılı olduğunu belirten yasa. Vakum makinesinin çalışma prensibidir.
- Hygroscopic (Hidroskopik): Havadaki nemi bünyesine çekme özelliği. Poliüretan reçineler hidroskopiktir; bu nedenle nemli ortamda bozulurlar ve vakum altında nemden arındırılmaları gerekir.
- IMDS (International Material Data System): Otomotiv endüstrisinde kullanılan malzemelerin kimyasal bileşimlerinin toplandığı global veri tabanı.
- Izod Impact Strength (Izod Darbe Dayanımı): Malzemenin çentikli veya çentiksiz olarak darbeye karşı direncini ölçen test. TDS’de değeri yüksek olan malzemeler (Örn: ABS muadilleri) düşmelere karşı dayanıklıdır.
L – M #
- Linear Shrinkage (Lineer Çekme): Reçinenin kürlenirken boyutsal olarak küçülme oranı (%). Master model hazırlanırken bu oran kadar büyütme (Scaling Factor) yapılmalıdır.
- Low-Volume Production (Düşük Hacimli Üretim): Genellikle 10 ila 1000 adet arasındaki üretim ihtiyaçlarını tanımlayan, seri üretim öncesi ara süreç.
- Master Model (Ana Model): Silikon kalıbın etrafına döküldüğü, genellikle SLA ile üretilen ve yüzeyi kusursuzlaştırılmış referans parça.
- Migration (Migrasyon): Plastik malzeme içerisindeki kimyasal bileşenlerin, temas ettiği gıda maddesine geçişi.
- Mixing Ratio (Karışım Oranı): A (Poliol) ve B (İzosiyanat) bileşenlerinin hangi oranda karıştırılacağını gösterir. TDS’de genellikle “Ağırlıkça” (by weight) verilir; hacimce karıştırmak hatalı sonuç verebilir.
P – R #
- PMMA (Polimetil Metakrilat): Pleksiglas veya Akrilik olarak bilinen, camdan daha şeffaf termoplastik.
- Pot Life (Kap Ömrü / Çalışma Süresi): Reçinenin karıştırıldıktan sonra viskozitesinin dökülemez hale gelene kadar geçen süre. Döküm işleminin bu süre içinde bitirilmesi zorunludur.
- Post-Curing (Son Kürlenme): Parça kalıptan çıktıktan sonra, polimer zincirlerinin tamamlanması ve nihai mekanik/termal özelliklerine ulaşması için fırında (TDS’de belirtilen süre ve sıcaklıkta) bekletilmesi.
- PP (Polipropilen): Yüksek yorulma direnci olan, menteşe uygulamalarında kullanılan plastik.
- Rapid Tooling (Hızlı Kalıplama): Silikon kalıplama gibi, metal kalıplara göre çok daha hızlı devreye alınan kalıp teknolojileri.
- REACH: Avrupa Birliği’nin kimyasalların kaydı ve güvenliği tüzüğü.
- Refractive Index (Kırılma İndisi): Şeffaf malzemelerde ışığın ne kadar kırıldığını gösterir. Yüksek indeks (Örn: 1.54), malzemenin kristal gibi parlak görünmesini sağlar.
- Release Agent (Kalıp Ayırıcı): Reçinenin silikon kalıba yapışmasını önlemek için kalıp yüzeyine uygulanan ince kimyasal katman.
- RIM (Reaction Injection Molding): Reaksiyonel Enjeksiyon Kalıplama. İki bileşenin karıştırılarak kalıba enjekte edildiği proses.
- RoHS: Elektronik ekipmanlarda zararlı maddelerin kısıtlanması direktifi.
- RTV-2 (Room Temperature Vulcanizing): Oda sıcaklığında vulkanize olan (donan), çift bileşenli silikon kauçuk.
S #
- SDS (Safety Data Sheet – GBF): Güvenlik Bilgi Formu. Kimyasal ürünlerin güvenli kullanımı, taşınması ve acil durum prosedürlerini içeren yasal belge.
- Shore Hardness (Shore Sertliği): Polimerlerin sertliğini ölçen skala.
- Shore A: Yumuşak elastomerler (Örn: Lastik bant, araç lastiği).
- Shore D: Sert plastikler (Örn: Baret, bilgisayar kasası).
- Syntactic Foam: Düşük yoğunluklu, içi boş mikro küreler içeren dolgu malzemeleri. Bazen hafiflik sağlamak için reçinelere katılır.
- Tear Strength (Yırtılma Dayanımı): Özellikle elastomerler (kauçuklar) için TDS’de yer alan, malzemenin yırtılmaya karşı direncini gösteren değer (kN/m).
T #
- TDS (Technical Data Sheet): Teknik Veri Sayfası. Malzemenin tüm fiziksel, mekanik ve termal performans verilerini içeren teknik kimlik kartı.
- Tensile Strength (Çekme Dayanımı): Bir malzemenin kopmadan önce dayanabileceği maksimum çekme gerilimi (MPa). Malzemenin ne kadar yük taşıyabileceğini gösterir.
- Tensile Modulus (Young Modülü): Malzemenin elastik deformasyon bölgesindeki rijitliği. Yüksek modül = Sert malzeme.
- Termoset: Isı veya kimyasal reaksiyonla bir kez sertleştikten sonra tekrar eritilemeyen polimer grubu (Vakum Döküm reçineleri bu gruptadır).
- Termoplastik: Isı ile eritilip tekrar şekillendirilebilen polimer grubu.
U – V – W – Y #
- UL94: Plastiklerin yanıcılık standardı.
- V-0: Alev kaynağı çekildiğinde 10 saniye içinde sönen (Damlama yapmaz).
- HB: Yatay yanma (Daha düşük koruma).
- Vacuum Casting (Vakum Döküm): Vakum altında reçine dökümü teknolojisi.
- VDI 3400: Alman Mühendisler Birliği tarafından belirlenen yüzey pürüzlülük standartları (Örn: VDI 24 = İnce Mat, VDI 45 = Kaba Dokulu).
- Viskozite: Akışkanlık direnci (mPa.s). Su = 1 mPa.s, Bal = 10.000 mPa.s. İnce detaylar için düşük viskoziteli reçineler tercih edilir.
- Wave Cut (Zikzak Kesim): Silikon kalıbın kilitlenmesini sağlayan özel kesim tekniği.
- Yield Strength (Akma Dayanımı): Malzemenin kalıcı şekil değişikliğine (plastik deformasyon) uğramaya başladığı stres noktası.
